व्यवसायासाठी भांडवल - 2

आपण आता आपला व्यवसाय सुरु करण्यास सज्ज झालो आहोत आणि त्यासाठी भांडवल कोठून मिळेल याचा मागोवा घेत आहोत. आपली भांडवलाची गरज व्यवसायाच्या सुरुवातीला तरी कमीत कमी असावी यासाठी आपण व्यवसायाच्या गरजांचा विचार करून ठेवलेला आहे. जागा, यंत्रे इत्यादी गोष्टी भाड्याने मिळू शकतील का ? उधारीवर व्यवसायासाठी लागणाऱ्या गोष्टी मिळू शकतील का ? लागणारे मनुष्यबळ फक्त कामाच्या वेळेसाठी यायला तयार आहे का ? इत्यादी गोष्टींवर आपण माहिती घेऊन सुरुवातीला कमीत कमी किती भांडवल लागेल हे निश्चित केले आहे.

आता आपल्याला आपले स्वतःचे किती पैसे उपलब्ध होऊ शकतील याचा विचार करायचा आहे. स्वतःकडील, नातेवाईक / मित्र यांची मदत या सर्वांमधून आपण किती गुंतवणूक करू शकतो हे माहीत असणे आवश्यक आहे. कर्जाच्या बाबतीत विचार करताना एकूण भांडवलाच्या गरजेच्या 25% रक्कम स्वतः उभी करणे आवश्यक असते. मोठ्या गुंतवणुकीसाठी ही 15% पर्यंत कमी चालू शकते. ही रक्कम वेगवेगळ्या परिस्थितीत वेगळी असू शकते आणि ती 0% ते 25% अशी आढळते. काही विशिष्ट व्यवसायांसाठी सरकारी मदत मिळू शकते, त्यासाठी आपण जो व्यवसाय करणार आहोत त्या संबंधातील सरकारी खात्याकडे जाऊन विचारणा करता येईल.

छोट्या व्यवसायासाठी Crowd Funding ह्या पद्धतीने कर्ज देणाऱ्या संस्थांचा विचार करण्यास हरकत नाही. कर्ज देण्याचे काम या संस्था सामाजिक कार्य या भावनेने करत असतात आणि त्यामुळे त्यांच्या व्याजाचा दर कमी असतो. वेगवेगळ्या पतपेढ्या कर्ज देऊ शकतात आणि त्यासाठी आपल्या भागातील पतपेढयांचा विचार करणे आवश्यक. सहकारी बँकाकडे विनंती अर्ज करणे हे बऱ्याचदा उपयोगी होते. कारण, तेथे निर्णय प्रक्रिया तुलनेने सोपी असते. मात्र व्याजाचा दर थोडा जास्त असू शकतो. भांडवलाची गरज जास्त असल्यास राष्ट्रीयीकृत बँकांकडे जायला हरकत नाही.

आपण नेमके कोणाकडे जावे हे अनेक गोष्टींवर ठरते. व्यवसायाचे स्वरूप ( भाजी / फळे विक्री / केशकर्तनालय /  चार चाकी दुरुस्तीचे गॅरेज / छोटा कारखाना ), व्यवसायाचे ठिकाण, भांडवलाची गरज - 50,000 / 2,00,000 / 10,00,000 / त्यापेक्षाही जास्त. एकूण भांडवलातील खेळते भांडवल किती आणि घर / जागा / यंत्रे यातील गुंतवणूक किती. कर्जासाठी तारण देता येईल का ? ते  कर्जाच्या रकमेपेक्षा जास्त रकमेचे आहे का ? कर्जाच्या परतफेडीची हमी द्यायला कोण तयार आहे ?त्यांची आर्थिक बाजू भक्कम आहे का ? अशा अनेक गोष्टी यात येतात. ही यादी मोठी वाटली तरी ती आपण आपल्या पूर्वतयारीमध्ये बरीचशी तयार केलेली असते. 

एक गोष्ट आपण लक्षात घेतली पाहिजे की कोणीही व्यक्ती अथवा संस्था अथवा बँका पैसे केव्हा देतील ? जेव्हा त्यांना कर्जाच्या परतफेडी विषयी शंका असणार नाही. व्यवसाय करणारी व्यक्ती, त्या व्यक्तीचे व्यवसायाबद्दलचे ज्ञान, अनुभव, व्यवसायाबाबतची आवड, व्यवसाय बाजारपेठेत चांगला चालण्याची शक्यता, व्यवसायातून मिळणाऱ्या नफ्यातून त्या व्यक्तीच्या कुटुंबीयांसाठी लागणारा खर्च भागवल्यावर उरणाऱ्या रकमेतून कर्जाच्या परतफेडीचा हप्ता भागू शकेल का ?व्यवसायात  वर्षभर नफा मिळू शकेल का ? तो  काही महिन्यात चांगला व इतर काळात मंदीत असेल का ? अशा व्यवसायात चांगल्या चालणाऱ्या काळात वर्षभराच्या गरजेच्या एवढा नफा मिळेल का अशा सार्‍या गोष्टींचा विचार कर्ज मंजूर करताना केला जातो. व्यक्तीचा CIBIL Score सुद्धा फार महत्त्वाचा असतो.  त्याने या पूर्वी घेतलेली कर्जे वेळेवर फेडली आहेत का, हे त्यावरून लक्षात येते.  

कर्जाच्या मंजुरीसाठीची कागदपत्रे, त्यासाठीची तयारी, व्यवसायाची योजना इ. माहितीसाठी आपण www.deasra.in वेबसाईटवर जावे.  देआसरा फाउंडेशन यासाठी आपल्याला मदत करू शकेल.  

---- 

लेखक, उद्योजकांना संपूर्ण मदतीसाठी स्थापन करण्यात आलेल्या देआसरा फाऊंडेशन चे संचालक असून यशस्वी उद्योजक ह्या मराठी मासिकाचे कार्यकारी संपादक आहेत. ©यशस्वी_उद्योजक

व्यवसायासाठी भांडवल -1

 बहुतांशी इच्छुक व्यावसायिकाला व्यवसाय करण्यासाठी काय लागते असे विचारले की त्याचे उत्तर असते भांडवल. अशा या बहुतांशी लोकांच्या मनातल्या विषयावर आज आपण विचार करणार आहोत.  आत्तापर्यंत या विषयाकडे येण्याआधी आपण व्यवसाय सुरु करण्याच्या पूर्वतयारीचा आढावा घेतला. व्यवसाय करणे ही मोठी जोखमीची बाब आहे, डेअरिंग - धाडस अशी समजूत अनेकांची असते. पूर्वतयारी न करता व्यवसाय सुरू करणे ही मोठी जोखीम असते हे मान्य.  मात्र, पूर्वतयारी उत्तम झाल्यास यश मिळण्याची शक्यता प्रचंड प्रमाणात वाढते हे नक्की. ज्याप्रमाणे परीक्षेतील यशासाठी उत्तम अभ्यास करावा लागतो, त्याप्रमाणे व्यवसायाचे ही आहे.  चांगल्या मार्गदर्शनाखाली अभ्यास केल्यानंतरही नापास झाला असे उदाहरण माझ्या अनुभवात नाही. 

 

व्यवसायाची पूर्ण तयारी असल्यानंतर आपल्या मनातील व्यवसायाचे स्वरूप पक्के होते.  व्यवसाय कोणता, कुठे करावा व तो छोट्या का मोठ्या स्वरूपात करावा हे ठरते.  त्या व्यवसायातील बारीक सारीक बाबी, त्यातील आर्थिक बाबी, त्याच्या स्पर्धकांविषयीची माहिती आणि या सर्वांवर बेतलेले आपले अंदाज याबाबत आपली तयारी कागदावर आणि मनात पक्की होते. व्यवसायाच्या जागेच्या जवळच्या ग्राहकांना काय हवे आहे अन आत्ताच्या परिस्थितीत तो किती संतुष्ट आहे हेही आपल्याला माहीत आहे.  साहजिकच, या विषयावर आपण अत्यंत आत्मविश्वासाने बोलू शकतो. 

व्यवसायाची सुरुवात करताना कमीत कमी किती पैसे लागू शकतील ह्याचा विचार फार महत्त्वाचा.  कोणताही व्यवसाय सुरू केल्यावर त्यासाठी ग्राहक मोठ्या प्रमाणात मिळण्यासाठी वेळ लागतो. स्पर्धकांपेक्षा आपण खूप चांगले उत्पादन किंवा सेवा देत असू तर ग्राहक वर्ग लवकर आपल्याकडे येऊ लागतो.  तरीही, त्यासाठी काही महिने लागू शकतात. या काळात आपल्याला तोटा होऊ शकतो.  तो कमीत कमी होण्यासाठी व्यवसाय सुरू करताना भांडवल कमीत कमी लागण्याच्या दृष्टीने व्यवसायाची आखणी केली पाहिजे. 

भाजीचा व्यवसाय असेल तर सुरुवातीला जास्त काळ टिकणाऱ्या भाज्यांने  सुरुवात करता येईल.  भाड्याची जागा  असल्यास कमीत कमी जागा लागेल तेवढीच घ्यावी. पुढे  लागू शकेल म्हणून जास्त मोठी जागा घेतल्यास त्याचे भाडे जास्त पडेल आणि सुरुवातीच्या काळात आपला तोटाही वाढेल. जागेतील अंतर्गत सजावट न करता मालाची रचना व्यवस्थित करण्यासाठी लागेल तेवढीच व्यवस्था करणे आवश्यक. व्यवसायाच्या सुरुवातीला बाहेरची मदत किंवा नोकर नेमण्यापेक्षा घरातील कोणी किंवा मित्रांपैकी कोणी मदतीला असणे उत्तम. त्यामुळे सुरुवातीचा खर्च कमीत कमी होतो. व्यवसायानुरुप ह्याबाबतीत जेवढे शक्य आहे तेवढे खर्च कमी करणे आवश्यक.  सेवेची उपलब्धता मात्र पूर्णवेळ असणे महत्त्वाचे.  स्वतःकडे भांडवल उपलब्ध असल्यास थोडा जास्त खर्च करावयास हरकत नाही. मात्र कर्ज काढून सुरुवात करताना भांडवलाची गरज आणि खर्च कमीत कमी करणे आवश्यक आहे.

भांडवल आणि खर्चाविषयी आपला विचार पक्का झाला की आपल्याला भांडवल कोण पुरवेल याचा विचार करता येईल.  सर्वप्रथम आपल्याकडे किती पैसा उपलब्ध करता येईल याचा विचार करावा. बँकेतून कर्ज काढायचे ठरवले तरी एकूण गरजेच्या २५% प्रमाणात प्रथम आपण पैसे उभे करावे लागतात.  हे प्रमाण काही योजनांमध्ये कमी असू शकते.  आपल्याकडे तेवढे पैसे नसल्यास आपले आप्तस्वकीय, मित्रमंडळी यांच्यापैकी कोणी तात्पुरते का होईना पैसे द्यायला तयार होईल का याचा विचार करावा.  आत्तापर्यंतच्या जीवनात आपल्याला आजूबाजूच्या लोकांची - नातेवाईकांची - समाजातील काही ज्येष्ठ मंडळींची माहिती झालेली असते. त्यापैकी काही आपल्याबद्दल चांगले मत झालेले असू शकतात.  त्यांच्याकडून मदत होईल का याचा आढावा घ्यावा.  आपल्या व्यवसायाच्या बद्दल केलेली तयारी आणि त्यातून परतफेड करण्याची क्षमता याविषयीची माहिती त्यांना द्यावी.  लागणारे सर्व पैसे एकाच व्यक्तीकडून घ्यावे असे नाही, चार-पाच जण मिळून मदत करणार असतील तरी ती उपयुक्त आहे. मात्र,  त्यानंतर त्या सर्वांना आपल्या व्यवसायाविषयी, प्रगतीविषयी ठराविक काळाने माहिती देणे आवश्यक आहे. कर्ज मिळवण्यासाठी आवश्यक कागदपत्रे, कर्ज घेण्यासाठी असलेल्या अनेक संस्था,  त्यातील फायदे-तोटे इत्यादींचा आपण पुढील भागात आढावा घेऊ.  

---- 

लेखक, उद्योजकांना संपूर्ण मदतीसाठी स्थापन करण्यात आलेल्या देआसरा फाऊंडेशन चे संचालक असून यशस्वी उद्योजक ह्या मराठी मासिकाचे कार्यकारी संपादक आहेत.